NTCOM
Giải pháp SCADA

Mạng SCADA cho BESS và điện mặt trời: kiến trúc, giao thức, thiết bị

Tác giả

Nguyen Huu Cuong

Ngày đăng

Mạng SCADA cho BESS và điện mặt trời: kiến trúc, giao thức, thiết bị - NTCOM

Mạng SCADA cho nhà máy điện mặt trời có kèm hệ thống pin lưu trữ (BESS) là mạng công nghiệp nối inverter, bộ điều khiển nhà máy (PPC), hệ quản lý năng lượng (EMS), bộ biến đổi công suất (PCS), hệ quản lý pin (BMS) và trạm biến áp nâng áp về một máy chủ SCADA, rồi từ đó đi tiếp lên trung tâm điều độ. Thiết kế đúng gồm ba việc: chia vùng theo khu vực thiết bị, chọn giao thức hợp từng lớp (Modbus TCP, IEC 61850, IEC 60870-5-104), và dùng switch, firewall công nghiệp chịu được tủ ngoài trời -40°C đến +75°C. Bài này đi theo đúng ba việc đó và chỉ cách ghi yêu cầu trong hồ sơ mời thầu.

Hiểu nhanh bằng hình

Hình giải thích dễ hiểu 3 bước dựng mạng SCADA cho BESS và điện mặt trời: gom tín hiệu inverter và container pin, nối vòng quang qua switch công nghiệp, qua firewall rồi mới lên điều độ

Mạng SCADA của nhà máy mặt trời có BESS gồm những khu nào

Khác với một trạm biến áp đứng riêng, nhà máy mặt trời trải rộng trên nhiều hecta, thiết bị rải theo từng khối inverter. Khi có thêm BESS, mạng phải gánh thêm các container pin với hệ điều khiển riêng của nhà cung cấp pin. Chúng tôi thường chia mạng thành năm khu:

  • Khối inverter và trạm biến áp hợp bộ: inverter chuỗi hoặc inverter trung tâm, tủ hộp nối (combiner), công tơ, trạm thời tiết. Mỗi khối có một tủ mạng nhỏ đặt ngoài trời.
  • Container BESS: BMS giám sát từng cụm pin, PCS chuyển đổi một chiều sang xoay chiều, hệ điều hoà, báo cháy và chữa cháy của container.
  • Trạm biến áp nâng áp: relay bảo vệ, bộ điều khiển ngăn lộ, công tơ đo đếm, thường đã theo IEC 61850.
  • Nhà điều hành: máy chủ SCADA, PPC, EMS của BESS, máy trạm vận hành, máy chủ lịch sử.
  • Kênh ra ngoài: Gateway/RTU đi lên trung tâm điều độ, đường truy cập từ xa cho hãng inverter và hãng pin.

Phần quy định kết nối với điều độ (hai kênh độc lập, danh sách tín hiệu, thử nghiệm đấu nối) chúng tôi đã viết riêng ở bài Kết nối SCADA cho nhà máy điện. Bài này tập trung vào mạng bên trong hàng rào nhà máy.

Sơ đồ mạng SCADA cho nhà máy điện mặt trời có BESS: vòng quang qua các khối inverter và container pin, switch lõi tại nhà điều hành, firewall công nghiệp tách vùng trước Gateway lên điều độ

Giao thức theo từng lớp: mỗi khu nói một ngôn ngữ

Lỗi hay gặp nhất là coi cả nhà máy chỉ có một giao thức. Thực tế mỗi lớp thiết bị đi kèm chuẩn riêng, và mạng phải chở được tất cả mà vẫn tách bạch. Bảng dưới tóm tắt những gì chúng tôi hay gặp khi khảo sát:

Khu vực

Thiết bị

Giao thức thường gặp

Ghi chú thiết kế

Khối inverter

Inverter, công tơ, trạm thời tiết

Modbus TCP, Modbus RTU qua gateway, SunSpec Modbus

Nhiều thiết bị, lưu lượng nhỏ, cần đọc theo chu kỳ đều

Container BESS

BMS, PCS, điều hoà, báo cháy

Modbus TCP, IEC 61850 (mô hình DER theo IEC 61850-7-420)

Hãng pin thường giao EMS riêng, cần thống nhất điểm giao tiếp

Trạm biến áp nâng áp

Relay, BCU, công tơ

IEC 61850 MMS và GOOSE

Xem bài IEC 61850 trạm biến áp số

Nhà điều hành

SCADA, PPC, EMS, máy chủ lịch sử

Modbus TCP, IEC 61850, OPC UA

PPC điều khiển công suất cả nhà máy, đặt trong vùng tin cậy nhất

Lên điều độ

Gateway/RTU

IEC 60870-5-104

Qua firewall, hai kênh độc lập

Vài điểm đáng ghi nhớ khi đọc bảng:

  • IEC 61850-7-420:2021 định nghĩa mô hình thông tin IEC 61850 cho nguồn phân tán (DER), trong đó có hệ thống lưu trữ năng lượng, hệ điều khiển nhà máy và EMS. Nếu chủ đầu tư muốn dữ liệu BESS vào cùng hệ IEC 61850 với trạm, đây là phần chuẩn cần ghi.
  • IEC 60870-5-104 là chuẩn truyền tin viễn điều khiển, đưa IEC 60870-5-101 lên mạng qua các profile truyền tải chuẩn (TCP/IP). Đây là giao thức quen thuộc ở kênh lên điều độ; chi tiết so sánh với DNP3, Modbus có ở bài So sánh 5 giao thức SCADA.
  • Chuẩn đấu nối IEEE 1547-2018 (Mỹ) yêu cầu inverter PV và hệ lưu trữ ở những bang đã áp dụng phải có giao diện chuẩn SunSpec Modbus, IEEE 2030.5 hoặc IEEE 1815 (DNP3), theo nghiên cứu đánh giá của Sandia National Laboratories. Ở Việt Nam đây không phải quy định bắt buộc, nhưng là gợi ý tốt khi chọn inverter và PCS: thiết bị có bản đồ thanh ghi SunSpec chuẩn thì tích hợp SCADA nhanh hơn nhiều.
  • Thiết bị cũ chỉ có Modbus RTU (RS-485) thì cần gateway chuyển sang Modbus TCP, cách làm ở bài Modbus TCP và gateway RTU.

Kiến trúc mạng: vòng quang qua các khối, tách VLAN theo chức năng

Với nhà máy trải rộng, kiến trúc chúng tôi hay dựng là các vòng cáp quang đi qua tủ mạng của từng khối inverter và từng container BESS, khép về cặp switch lõi tại nhà điều hành. Đứt một đoạn cáp thì vòng tự chuyển hướng, các khối khác vẫn giữ tín hiệu. Cách chọn giao thức vòng (REP, MRP, ERPS) và dự phòng không gián đoạn PRP/HSR đã phân tích ở bài Kiến trúc mạng SCADA: ring, dự phòng, đồng bộ thời gian PTP/NTP.

Ba nguyên tắc riêng cho nhà máy mặt trời có BESS:

  1. Tách vòng BESS khỏi vòng inverter khi có thể. BESS có lệnh sạc, xả theo PPC và EMS; để chung vòng với hàng trăm inverter thì một sự cố bão broadcast ở khối inverter có thể ảnh hưởng tới lệnh điều khiển pin.
  2. Tách VLAN theo chức năng, không theo vị trí. Tối thiểu có VLAN SCADA inverter, VLAN BESS/EMS, VLAN trạm biến áp, VLAN camera và kiểm soát ra vào, VLAN quản trị thiết bị mạng. Camera an ninh dùng nhiều băng thông, không được đi chung VLAN với lệnh điều khiển.
  3. Đồng bộ thời gian chung một nguồn. Bản ghi sự cố của relay, BMS và inverter phải cùng một mốc giờ thì mới phân tích được chuỗi sự kiện khi nhà máy bị cắt khỏi lưới.

Mẫu cấu hình minh hoạ cho switch Cisco IE3400 đặt trong container BESS (đặt tên và số VLAN theo bản vẽ của dự án):

plaintext
vlan 110
name SCADA-INVERTER
vlan 120
name BESS-EMS
vlan 130
name CCTV
!
interface GigabitEthernet1/3
description PCS-BESS-01 Modbus TCP
switchport mode access
switchport access vlan 120
!
interface GigabitEthernet1/9
description Uplink vong quang toi container ke tiep
switchport mode trunk
switchport trunk allowed vlan 110,120,130
rep segment 10

Chọn thiết bị mạng cho tủ ngoài trời, container và nhà điều hành

Tủ mạng ở khối inverter và trong container BESS nóng, bụi, nhiễu điện từ mạnh, thường chỉ có nguồn một chiều. Switch văn phòng không chịu được môi trường này lâu dài. Bảng dưới đối chiếu ba thiết bị theo datasheet chính hãng cho ba vị trí điển hình:

Thông số

Cisco IE-3400-8T2S (tủ khối inverter, container)

Cisco IE-9320-26S2C (lõi nhà điều hành)

FortiGate Rugged 70G (biên vùng OT)

Kiểu lắp

DIN-rail, không quạt

Rack 1RU, không quạt

Công nghiệp IP40

Cổng

10 cổng: 8 GE đồng, 2 GE SFP; mở rộng tới 26 cổng GE

28 cổng: 22 SFP 100/1000M, 2 cổng dual-media, 4 uplink 100/1000M

6 GE RJ45, 2 khe GE SFP, 1 cặp bypass

Nhiệt độ hoạt động

-40°C đến +75°C (tuỳ kiểu tủ theo datasheet)

-40°C đến +75°C

-40°C đến +75°C

Nguồn

DC kép 9,6 đến 60 VDC

Nguồn kép tích hợp

DC kép 12 đến 125 VDC

Dự phòng mạng

REP, MRP, DLR, PRP, HSR

REP, MRP, PRP, HSR

HA Active-Active, Active-Passive

Chuẩn ngành điện

IEC 61850-3, IEEE 1613

IEC 61850-3, IEEE 1613

IEC 61850-3, IEEE 1613

Điểm riêng

Nhận diện GOOSE, Modbus TCP; PTP v2 power profile

Hỗ trợ PTP over PRP, HSR

IPS 2,5 Gbps, NGFW 1,5 Gbps, Threat Protection 1,3 Gbps

Gợi ý chọn nhanh: tủ khối inverter và container BESS dùng switch DIN-rail như IE-3400-8T2S; vị trí khép vòng tại nhà điều hành cần nhiều cổng quang thì dùng IE-9320-26S2C; ranh giới giữa vùng OT và kênh ra ngoài đặt firewall công nghiệp như FortiGate Rugged 70G. Module quang chọn bản công nghiệp theo cự ly từng đoạn vòng, cách chọn có ở bài Chọn module quang SFP.

Bảo mật: điểm yếu nằm ở đường truy cập từ xa của hãng

Hãng inverter và hãng pin hầu như luôn yêu cầu đường truy cập từ xa để giám sát bảo hành. Nhiều nhà máy để modem 4G cắm thẳng vào mạng SCADA cho tiện, và đó là cửa hậu nguy hiểm nhất. Cách làm an toàn:

Mô hình tường lửa lọc gói: gói tin đi qua cầu kiểm tra luật, gói bị chặn rơi vào thùng DROP
  • Mọi đường ra ngoài (điều độ, hãng inverter, hãng pin, văn phòng công ty) đi qua một firewall công nghiệp, không có modem hay router nào cắm tắt vào vòng SCADA.
  • Truy cập từ xa của hãng đi vào một vùng đệm, có tài khoản riêng, chỉ mở khi có phiếu công việc, ghi lại phiên.
  • Luật firewall cho phép theo cặp nguồn, đích, giao thức; lệnh ghi (điều khiển) chỉ cho phép từ máy chủ SCADA và PPC.

Cách phân vùng theo IEC 62443 và chọn firewall OT đã có ở hai bài Bảo mật mạng SCADA/OT theo IEC 62443 và Firewall OT và SCADA cho nhà máy điện, trạm biến áp.

Lỗi hay gặp khi nghiệm thu mạng SCADA nhà máy mặt trời và BESS

  • Ranh giới giao tiếp với hãng pin không rõ: hợp đồng BESS ghi "có EMS" nhưng không ghi EMS xuất dữ liệu cho SCADA bằng giao thức nào, danh sách điểm nào. Đến lúc tích hợp mới phát hiện thiếu.
  • Switch văn phòng trong tủ ngoài trời: chạy ổn mùa khô, treo vào những ngày nắng nóng hoặc sau sét lan truyền.
  • Vòng quang khép nhưng không bật giao thức vòng hoặc bật lẫn giao thức khác hãng, gây lặp mạng ngay ngày đóng điện.
  • Camera chung VLAN với SCADA: lúc bình thường không sao, lúc xem lại video nhiều luồng thì lệnh điều khiển bị trễ.

Mạng SCADA cho BESS và điện mặt trời trong hồ sơ mời thầu

Khi lập hồ sơ mời thầu (HSMT), nên ghi yêu cầu theo chức năng và chuẩn, không ghi theo một mã hàng duy nhất. Nhà thầu điền đáp ứng bằng thông số datasheet kèm số trang hoặc mục tham chiếu. Bảng mẫu:

Yêu cầu nên ghi trong HSMT

Cách điền đáp ứng (ví dụ)

Switch công nghiệp tủ khối inverter/container: tối thiểu 8 cổng GE đồng và 2 cổng GE SFP, lắp DIN-rail, không quạt

Cisco IE-3400-8T2S: 8 GE đồng, 2 GE SFP, DIN-rail, không quạt (datasheet IE3400, bảng Products overview)

Nhiệt độ hoạt động -40°C đến +70°C trở lên

-40°C đến +75°C theo điều kiện tủ ghi trong datasheet

Đạt IEC 61850-3 và IEEE 1613

Ghi đúng tên chuẩn trong mục chứng nhận của datasheet

Hỗ trợ giao thức vòng tự phục hồi và PRP/HSR cho vị trí cần dự phòng không gián đoạn

Liệt kê REP, MRP, PRP, HSR theo datasheet; ghi rõ cổng nào hỗ trợ PRP

Firewall công nghiệp biên vùng OT, nguồn DC kép, đạt IEC 61850-3/IEEE 1613

FortiGate Rugged 70G: DC kép 12 đến 125 VDC, -40°C đến +75°C, IEC 61850-3 và IEEE 1613

EMS/BESS xuất dữ liệu cho SCADA bằng Modbus TCP hoặc IEC 61850, kèm danh sách điểm

Đính kèm danh sách điểm và giao thức đã thống nhất với hãng pin

Hai lưu ý: không chào mã đã có thông báo EoS/EoL như hàng mới, và tách rõ phạm vi mạng của nhà thầu EPC với phạm vi EMS của hãng pin để tránh chồng chéo khi nghiệm thu.

Xem thiết bị tại danh mục Switch và danh mục Firewall, Router: Cisco IE-3400-8T2S-A, Cisco IE-9320-26S2C-E, FortiGate Rugged 70G. Bài liên quan: IEC 61850 trạm biến áp số: GOOSE, Sampled Values, mạng PRP/HSR, Firewall OT và SCADA cho nhà máy điện, trạm biến áp. Giá: liên hệ báo giá.

Nhận hỗ trợ hồ sơ thầu trong 24 giờ

Gửi cho NTCOM thông tin gói thầu kèm Phạm vi cung cấp (PVCC), datasheet, bảng thông số hoặc bảng điền đáp ứng. NTCOM tra mã sản phẩm, hãng sản xuất và điền đáp ứng kỹ thuật, phản hồi trong vòng 24 giờ. Báo giá ngay sau khi có đầy đủ hồ sơ, tên dự án, tên EU.

Nguồn tham khảo

Tài liệu mang tính tham khảo kỹ thuật; thông số có thể thay đổi theo phiên bản datasheet của hãng, cần đối chiếu trước khi lập hồ sơ.

Bài viết hữu ích?Bình luận0

Bình luận(0)

Chưa có bình luận. Hãy là người đầu tiên chia sẻ ý kiến!

Để lại bình luận

Zalo